‘Vroegsignalering’ kan grotere schuldenlast voorkomen

1,5 miljoen huishoudens in Nederland hebben betalingsproblemen

“Als je een probleem hebt met het tijdig betalen van de huur, meld je dan.” Ellen Schmitz, verantwoordelijk voor de incasso bij Maasvallei kan het niet vaak genoeg herhalen. De ervaring leert dat als je eenmaal een betalingsachterstand hebt, het steeds moeilijker wordt om niet verder in de financiële problemen te komen. Het is niet gemakkelijk om hulp te vragen.

Schaamte houdt veel mensen tegen. Vandaar dat Maasvallei zelf initiatief neemt door op huisbezoek te gaan bij bewoners met een huurachterstand. Daarnaast doet Maasvallei mee in het project ‘vroegsignalering’ van de gemeente Maastricht. Dit houdt in dat als iemand bij twee instanties een betalingsachterstand heeft er actie wordt ondernomen. Naast de Maastrichtse woningcorporaties zijn waterleidingmaatschappij WML, de grote energiemaatschappijen en zorgverzekeraars aangesloten bij dit project.


De gemeente heeft de regie bij ‘vroegsignalering’. De gedachte is om zo vroeg mogelijk hulp te kunnen bieden aan mensen met betaalachterstanden op vaste lasten. De informatie komt via het BKR (Bureau Krediet Registratie). Het BKR geeft aan als er minimaal twee instanties zijn waar sprake is van een betalingsachterstand tussen de dertig en honderd dagen. Er worden alleen adresgegevens verstrekt, geen persoonsgegevens in verband met de privacywetgeving. “Als er twee betalingsachterstanden zijn, is de kans aanwezig op een groter achterliggend probleem. We gaan dan op huisbezoek. Deze huisbezoeken worden uitgevoerd door een maatschappelijk werker van Trajekt en een adviseur van de Kredietbank. We realiseren ons dat er nog een groot taboe rust op dit onderwerp. Mensen schamen zich en daardoor is er een hoge drempel om te erkennen dat je hulp nodig hebt. Gemiddeld melden mensen met schulden zich pas na vijf jaar. Dan is het kwaad al vaak geschied. In een vroegtijdig stadium kunnen we nog heel veel voorkomen of repareren”, aldus Lenny Paes, Beleidsmedewerker Sociale Zekerheid bij de gemeente Maastricht.


“Mensen die niet tijdig aan de bel trekken, raken het overzicht kwijt, schuiven zaken voor zich uit, vullen het ene gat met het andere en vervolgens gaat het van kwaad tot erger. Dit soort situaties krijgen we nu niet of te laat in beeld; pas als het water, gas en elektriciteit worden afgesloten, of als huisuitzetting dreigt. Met behulp van ‘vroegsignalering’ lukt het om deze mensen sneller op te sporen. Ze zijn dan zelfs nog niet bekend bij ons”, aldus Lenny.

Lenny Paes, gemeente Maastricht:


“Iedereen kan in een situatie komen waardoor hij zijn vaste lasten niet meer kan betalen.”

Gemiddeld veertigduizend euro schuld

Uit onderzoek van het NIBUD (Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting) blijkt dat te weinig mensen met ernstige betalingsproblemen gebruik maken van hulpverlening. 34 procent heeft geen enkele vorm van hulpverlening en bij meer dan de helft ontbreekt professionele hulp. Een groot deel (40 procent) denkt niet dat de problemen zo ernstig zijn dat zij daar (professionele) hulp bij nodig hebben. Meer dan 700.000 huishoudens in Nederland hebben te kampen met ernstige betalingsproblemen. Daarvan zijn er slechts zo’n 95.000 die zich hebben gemeld bij schuldhulpverlening. Een op de vijf huishoudens in Nederland kampt met betalingsproblemen, omgerekend zijn dat 1,5 miljoen huishoudens. Bij ernstige betalingsproblemen gaat het gemiddeld om 14 schulden met een totaalbedrag van € 40.000. Mensen komen door verschillende oorzaken in de problemen.

“Het financiële huishoudboekje is een stuk complexer geworden. Onder andere door heffingskortingen en toeslagen is het veel lastiger te bepalen wat je netto overhoudt.


Vervolgens krijg je een aanslag van de belasting en prompt heb je een betalingsprobleem. Zo snel kan het gaan. Het beeld dat mensen in de schulden komen doordat ze te hoge leningen afsluiten of ‘boven hun stand leven’ klopt niet. Iedereen kan in een situatie komen waardoor hij zijn vaste lasten niet meer kan betalen. Bijvoorbeeld door faillissement, verliezen van een baan, een scheiding, fors dalende huizenprijzen zoals in de crisisperiode. Als je ineens veel minder inkomen hebt is het moeilijk omschakelen. Je komt in een hele nieuwe situatie. De vaste lasten blijven hetzelfde terwijl inkomsten aanzienlijk lager zijn. Je hebt je nooit hoeven af te vragen waar je recht op hebt als het gaat om toeslagen en dergelijke. Veel mensen weten niet eens van het bestaan van sommige regelingen. Dan liggen problemen snel op de loer.”

Met ‘vroegsignalering’ hoopt Lenny dat er veel leed voorkomen kan worden. In Nijmegen zijn ze er al volop mee aan de slag en daar werkt het goed. “Mensen moeten wel openstaan voor onze hulp. Het huisbezoek is vrijwillig. Als mensen niet willen, willen ze niet. Het is niet de bedoeling dat we ze pamperen. Ze moeten het zelf doen, zelf de problemen aanpakken en oplossen. Wij kunnen ze wel wegwijs maken en ondersteunen.”


Ellen Schmitz: "In 2017 zijn we gestart met huisbezoeken, ’s avonds en niet vrijblijvend. Het merendeel is blij dat je komt. We doen een inkomenscheck en dan is al vaak snel duidelijk waar de pijn zit. Mensen zijn opgelucht als ze worden geholpen maar durven zelf de stap niet te nemen.”

Ellen Schmitz merkt dat een actieve houding naar bewoners met een huurachterstand zijn vruchten afwerpt. “Bij Maasvallei wordt de huur vooruitbetaald. Na twee maanden huurachterstand zetten wij de procedure in werking. Vervolgens wordt er binnen vier weken contact gezocht met de betreffende persoon en gaan we op huisbezoek. Onderzoek toont aan dat de woningcorporatie de zevende schuldeiser is in probleemsituaties. Dit betekent dat mensen bij ons nog helemaal niet in beeld kunnen zijn, terwijl ze wel al op minimaal twee plaatsen betalingsachterstand hebben.

Met het huisbezoek hebben we positieve ervaringen. Voorheen benaderden we deze huurders telefonisch. Een huisbezoek wordt anders ervaren, serieuzer. Daardoor kom je sneller tot de kern van het probleem. Wij zien dat sinds de huisbezoeken de betalingsachterstanden sterk zijn gedaald, tot onder de 1%. Dat zijn mensen die hun huur of servicekosten of andere facturen niet tijdig hebben betaald. In 2016 nog 393, in 2017 308 en in 2018 211. In 2017 zijn we gestart met huisbezoeken, ’s avonds en niet vrijblijvend. Het merendeel is blij dat je komt. We doen een inkomenscheck en dan is al vaak snel duidelijk waar de pijn zit. Mensen zijn opgelucht als ze worden geholpen maar durven zelf de stap niet te nemen.”